Υπάρχουν στις ημέρες μας ψαλτάδες και ψαλτάδες. Άλλοι απ’ αυτούς είναι εξαιρετικοί γνώστες της βυζαντινής μας μουσικής και χαίρεται να τους ακούει κανείς ειδικότερα όταν διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα όπως γνώσεις αλλά και το κατάλληλο φωνητικό τάλαντο. Άλλοι, πάλι, υπηρετούν τα αναλόγιά τους, αλλά οι ψαλτικές, γνωστικές και φωνητικές επιδόσεις αρκετών απ’ αυτούς είναι μηδαμινές οπότε και δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το εκκλησίασμα που τους ακούει. Να τονίσουμε σε αυτό το σημείο πως η ημιμάθεια είναι χειρότερη της αμάθειας και δεν οφείλεται σε αυτούς οι οποίοι ψέλνουν και δεν έχουν το <<γνώθις εαυτόν>> αλλά οφείλεται κυρίως σε αυτούς οι οποίοι τους δίνουν το βήμα και τις θέσεις των αναλογίων. Μην ξεχνάμε πως η βυζαντινή μας μουσική είναι παράδοση κυρίως από αρχαιοτάτων χρόνων και χρειάζεται πολύ σύνεση αλλά και γνώση ώστε να αναλάβει κάποιος που θέλει να λέγεται ιεροψάλτης κάποιο ιερό αναλόγιο. Σε αυτό παίζουν μεγάλο ρόλο και οι εκάστοτε σχολές βυζαντινής μουσικής οι οποίες κατά κόρων κάνουν τη δουλειά τους μία χαρά. Υπάρχουν στις ημέρες μας όμως και τα λεγόμενα Πτυχία Ιεροψαλτών τα οποία έχουν βγεί τα τελευταία χρόνια περισσότερο για να εξυπηρετούν κάποιες καταστάσεις επειδή υπάρχει σε πολλές περιπτώσεις έλλειψη ιεροψαλτών. Δεν είναι εφικτό εκ των πραγμάτων κάποιος ο οποίος πριν γραφτεί σε κάποια σχολή βυζαντινής μουσικής και δεν είχε καθόλου επαφές με αυτό το λειτούργημα να γίνει ψάλτης μέσα σε τρία χρόνια και να του δίνουν και πτυχίο ιεροψαλτών. Η βυζαντινή μουσική είναι βίωμα και πρέπει κάποιος ο οποίος θέλει να λέγεται ιεροψάλτης να καθίσει χρόνια δίπλα στο δάσκαλο του στον οποίο μαθαίνει και να τον ακολουθεί και στο αναλόγιο ώστε να παίρνει τα κατάλληλα εφόδια και ακούσματα και από πρακτικής απόψεως διότι η βυζαντινή μουσική δεν είναι μόνο θεωρία αλλά και πράξη.
Δυστυχώς όμως παρατηρούμε στις ημέρες μας πολλά άτομα να τα δίνουν πτυχία βυζαντινής μουσικής και όταν ανεβαίνουν στο αναλόγιο να μην μπορούν να πούν ούτε ένα κύριε ελέησον έτσι όπως πρέπει να ειπωθεί, το οποίο βέβαια έχει αντίκτυπο και στον πιστό που πηγαίνει να εκκλησιαστεί και να προσευχηθεί και να ευφρανθεί η καρδιά του. Μια ενορία, για να λειτουργήσει σωστά, πρέπει, εκτός από ιερείς, να διαθέτει, οπωσδήποτε, και τους ψαλτάδες. Όπως, το ράσο είναι βαρύ και λίγοι το φορούν, έτσι και στα αναλόγια των εκκλησιών λίγοι ανεβαίνουν και όχι πάντα οι ενδεδειγμένοι.
Οι παλαιότεροι διδάσκαλοί μας έλεγαν: « Ούτε να κοιτάξεις προς τον κόσμο όταν ψέλνεις τον Χριστό». Σε σημείο δηλαδή, που ακόμη και να έχεις άγνοια αν έχει κόσμο ή ακόμα καλύτερα, να έχεις απόλυτη άγνοια επί των προσώπων που εκκλησιάζονται. Προσευχή και υμνωδία παραλληλίζονται! Συνήθιζε να διδάσκει ο μακαριστός γέροντας Ιάκωβος Τσαλίκης: « Φαντάσου ότι είσαι ενώπιον του Θεού, της Θεοτόκου και όλων των Αγίων. Έτσι να ψάλλεις. Με φόβο Θεού και εντροπή». Μας βλέπει ο Θεός. Μας ακούει ο Θεός! Είναι παρών ο Θεός!

Αξίζει να καταγραφεί μια σύγχρονη πνευματική αγιορείτικη αναφορά με μουσικές προεκτάσεις, και μάλιστα με το πνευματικό βάρος του Αγίου Παϊσίου:
«τι γλυκά γυρίσματα έχει η βυζαντινή μουσική! Άλλα λεπτά σαν το αηδόνι, άλλα σαν απαλό κυματάκι…, όλα αποδίδουν, τονίζουν τα θεία νοήματα. Όμως σπάνια να ακούσεις αυτά τα όμορφα γυρίσματα. Οι περισσότεροι που ψέλνουν τα λένε λειψά, κουτσουρεμένα, καλουπωμένα. Αφήνουν τρύπες! Και το κυριώτερο, τα λένε χωρίς τόνο. Απορώ· δεν έχουν οξείες αυτά τα βιβλία τους; Σαν τη σημερινή γραμματική είναι, χωρίς τόνους, χωρίς οξείες; Τελείως ρηχά τα λένε. Όλα τα πάνε ίσια, λες και πέρασε οδοστρωτήρας και τα ισοπέδωσε όλα! “Πα-νη-ζω, πα-νη-ζω”, πανίζουν το φούρνο και ψωμί δεν βγάζουν!… Άλλοι τα τονίζουν όλα δυνατά, τα λένε και όλα ίσια, όλα καρφωτά, και νομίζεις χτυπούν καρφιά με το σκερπάνι. Ναι, αλήθεια, ή τελείως άτονα ή σκληρά… Πριν από χρόνια κάποιος παλιός ψάλτης πήγε στο Άγιον Όρος και έγινε ρεζίλι. Οι πατέρες έψελναν παραδοσιακά. Τον πήραν και αυτόν μαζί τους να ψάλει, αλλά αυτός δεν έκανε τα “γυρίσματα”, γιατί δεν τα ήξερε. Οι Αγιορείτες τα είχαν από παράδοση. Μετά προβληματίσθηκε και αυτός και μερικοί άλλοι. Μπήκε η καλή ανησυχία, έψαξαν, διάβασαν, άκουσαν παλιούς παραδοσιακούς ψάλτες και βρήκαν τα “γυρίσματα” που είχαν οι παλιοί» (Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, Λόγοι Α΄ – Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο, Ιερό Ησυχαστήριο «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης, σ. 354-55.)

«Γέροντα, τι βοηθάει να ψάλλη κανείς κατανυκτικά;
»Να έχει το νου του στα θεία νοήματα και να έχη ευλάβεια… Άλλο η ευλάβεια και άλλο η τέχνη, η επιστήμη της ψαλτικής. Η τέχνη χωρίς ευλάβεια είναι… μπογιές. Όταν ο ψάλτης ψάλλη με ευλάβεια, ξεχειλίζει από την καρδιά του η ψαλμωδία, και ψάλλει κατανυκτικά. Όταν εσωτερικά είναι σε καλή πνευματική κατάσταση ο άνθρωπος, όλα πάνε καλά…
»Αν έχει αριστερούς λογισμούς, τι ψαλτική θα κάνει;…
»Ό,τι κάνετε  να το κάνετε με την καρδιά σας, για το Χριστό…»
(Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, Λόγοι Β΄, Πνευματική αφύπνιση, σελ. 135-136

https://www.youtube.com/watch?v=_NpXAx0Wbnc

Πέτρος Νικήτας
Πρωτοψάλτης & Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής
Site : www.petrosnikitas.gr
Youtube : https://youtube.com/c/nikitaspetros
E-mail : info@petrosnikitas.gr
E-mail: nikitaspetros@gmail.com